من خوابی نمی­بیند که سهم آن باشد (۳)  

چند تا نظر به نظریه:

اول: سلام جوره!
آمدنی بودم کابل ولی نشد که نشد. تو بیا مزار. من هم می­خواهم تو را ببینم و با تو گپ بزنم. همه چیزی را که فکر می­کنی نمی­شود نوشت. باید گفت بعضی چیز­ها را نه برای اینکه از نوشتن آنها می­ترسیم بلکه زمان مجال نوشتن هر چه فکر می­کنیم را نمی­دهد. به هر حال، بیا چیزی دارم که باید بخوانی.

حامد خاوری  

2:

خوب! این که می­خوانی نمی­خوانی مربوط خودت است. اما من که نوشتم. نوشتن از عادت نیست و نه از حالت و نه به گفته بعضی­ها هوای­نوشتن. نوشتن نوشتن است. باید نوشت مثل که آدم دیگر فعل­ها را هم انجام می­دهد. حالا مهم نیست. چون چیزی مهم نیست که آن نوشته شعر است. داستان است. نقد است و رومان است یا در مورد دندان است یا قصه از گرسنگی و نان است. همین حالا فقط می­نویسم آن چه را دست­هایم می­خواهد، شاید. همیشه نوشتن­ها با دست است ولی گویا از فکر و خیال بیرون می­شود. آیا گاهی چیزی را که دست ما می­خواهد نوشتیم؟ نمی­دانم چرا مثلاً کسی می­نویسد که شعرت شعر است. نمی­دانم شعر چیست و این معیار­ها که شعر بودن و نبودن متن را تعین می­کند از کجا می­آیند. غزل در این روز­ها، به گفته بعضی­ها غزل های مدرن و پست مدرن، معیار خود را از نوشته­های نویسنده­گان کلاسیک که یکی از دیگری تقلید کرده­اند و بالاخره قالب­های گویا ماندگار غزل کلاسیک - مدرن و پست مدرن درست شد. که چی؟ همه معیار­ها از گذشته آمده­اند. در بین این نوشته­ها بیشتر قالب ماندگار است تا نوشته. منظورم از تمام نوشته­ها نیست که با این قالب­ها آمده­ اند. بعد از آن قالب های نیمایی و شاملویی و غیره و غیره.  

٣:

حالا کسی با کدام معیار­ها نوشته­ات را شعر می­گیرد نمی­دانم. ولی سوال این جا­ست که چرا یک دست نوشته­ها باید شعر باشند و بعضی نوشته­ها داستان و و و. چرا باید نوشته­ات را بیشتر نوشته نبینیم تا شعر؟ آیا شعر مهم است؟ آیا مهم است که چیزی که می­نویسی شعر باشد یا من و تو شاعر باشیم؟ که چی؟ دیگر نمی­نویسم. از نوشتن بدم آمد. حتا نمی­نویسم را می­نویسد دست­هایم.

دیگر:

من به نقد و نظر در مورد نوشته­ها باور ندارم. من به معیار­ها (چه کلاسیک! چه مدن و چه پست مدرن) باور ندارم. اصلاً به شعری باور ندارم. فکر می­کنم اصلاً این همه چیز­ها معیار اند و معیار­ها برخاسته از برداشت­ها است. چیزی به نام خوب و بد در دنیای که ما زندگی می کنیم وجود ندارد. هیچ معیاری ابدی نیست. حتا اگر آن معیار­ها برخاسته از من و تو باشد. من به هیچ قاطعیتی باور ندارم حتا اگر آن باور نداشتن به قاطعیت باشد. ادبیات فقط یک نامی­ست که روی نوشته­ها گذاشته شده. من به هیچ ادبیات باور ندارم چون ادبیات فقط یک نام است. در این اواخر فکر می­کنم که من اصل هست یا حامد خاوری. نمی دانم ادبیات اصل است یا نوشته­ها. این نوشته­ها می­توانند شعر باشند یا داستان کوتاه و یا رومان و یا هر چیزی دیگر.

نقد همیشه تشریح است بر نوشته­ها ولی نوشته­ها اصل است. با آن هم نقد را دوست دارم فقط برای آن­که ببینم یک خواننده چه می­خواند متن را. بگذار هر که هر چه می­خواند، بخواند. مهم نوشته است (نه توی نویسنده و نه منی خواننده).

دیگرتر:

من پراگنده­گو استم یا شاید گو استم یا پراگنده ولی شاید باشم. نمی­دانم تو محور است یا من یا او. ولی محور باید چیزی باشد و دیگران گرد­محوری اند. فکر می­کنم ما آدم­ها از آغاز بعضی چیز­ها و بعضی کار­ها را اشتباه گرفته­ییم. و آماده هم نیستیم که به آن اشتباه آدمی­زاد حد اقل پی ببریم. به همان خاطر است که گاهی بعضی نوشته­ها را بعضی­هایی ما شعر می­بینیم و بعضی­های ما نه. اما بالاخره شعر هم نامی­ست برای یک دست نوشته­ها که اگر این نام هم نباشد نوشته نوشته است و کفایت می­کند که فقط بنویسیم آنچه را که می­نویسیم. ذات نوشتن مهم است و نام نوشته­ها فقط نام است که با یک سلسله معیار­ها در (کلاسیک و مدرن و پست مدرن) دسته­بندی می­شوند. حتا فکر می­کنم که این همه دسته­بندی­های معیاری هم شعر را نمی­سازند. شاید شعری تا هنوز در هیچ زبانی گفته نشده یا شاید گفته شده ولی نوشته­ی را که من شعر می­دانم یا اصلاً نمی­دانم نوشته نشده. هر روز نوشته­ی را که می­نویسم فردا نمی­توانم قبول کنم. فکر می­کنم کهنه شده چون اتفاق افتاده و چیزی که اتفاق می­افتد کهنه می­شود و معیار. معیار دشمن تجدد است و معیار و قانون خدمت گذار زور مندان و استفاده جویان. بس است بعداً باز می­نویسیم. آدم که تنها برای نوشتن نیست!!!

زنده باد هر چه که می خواهد زنده باشد.

دیگرترین:

سلام!
اینبار باز آمدم فقط با یک نوشته. این نوشتن عجب مرض است. آدم را که گرفت می گیرد شاید تا مرگ. باز آمدم. یک نوشته دارم. بخوان. نخوان اگر دلت می­خواهد. چرا باید هر نوشته خوانده شود. چیست که کسی گفته و باید خوانده شود و فهمیده شود و روی آن نام هم گذاشته شود، مثلاً شعر. که چی؟ چرا؟ آیا حتماً باید شعر بنویسیم؟ چرا فقط ننویسیم؟ حتا چرا باید بنویسیم؟ شعر چیست؟ نوشتن چیست؟ من کیستم؟ تو کیستی؟ هزاران پرسش سرم را از برم می­گیرد و در زمین می­زند که چی؟ اصلاً مهم نیست. رفتم. بیا!

آخرین دیگر:

آمدم تا آمده باشم.

رفتن!

در این نوشته.  

من خوابی نمی­بیند که سهم آن باشد (۲) 

من خوابی نمی­بیند که سهم آن باشد (۱)

ماجرا اصلاً از این جا شروع نمی­شود. ما باید با ماجرا زندگی کنیم و ماجرا را تغیر بدهیم را یا بدهیم یا ندهیم تغیر. یا می­توانیم "ماجرا ما را انتخاب کند" را انتخاب کنیم. من خواب نیستم که خواب ببینم که خواب می­بینم در خواب، که کسی سهم من است یا خواب می­بینم، شاید! این همه را گفتیم و رفتیم!

زبان:

باغ­های معلق انگور یک زبان تصویری دارد. نمی­دانم چرا یک مجموعه، که حتماً همگی آن شعر هم است، باید یک زبان داشته باشد و آن هم باید حتماً تصویری باشد. شاید فقط به دلیل اینکه تعریف که ما از شعر داریم برخاسته از خوانش ما از شعر­های کلاسیک است. و کلاسیک در لغت گذشته است. چیزی که مدرن نیست. و یا تعریف ما برخاسته از خوانش ما از شعر مدرن است. شعری که در حقیقت کار­های کلاسیک شاعر فارسی زبان را دگرگون ساخت. به نظرم، اولین دگرگونی­های اساسی در کار­های نیما یا... عینی­تر است یا شاید صادق هدایت و یا علی عبدالرضایی. خوب! این که شد شعر در زبان فارسی مدرن! اما در جغرافیایی به نام افغانستان و ایران و تاجکستان و غیر این همه آدم­های که نام گرفتیم در بیرون از این سه جغرافیا، فوتوکاپی شعر­های را، که نمی­دانم­تر است، با رنگ­های مختلف، که رنگ برداشت ذهن دیدن ما می­خواهد، سهم خواب­های ما می­شود.

این هم شد دیدن سهم در خواب!

نه کرزی! نه شاعر!

نه برتر! چنان­تر!

شاعرانه­تر!! شاعرتر!!!

فلان­تر!!!!

گفتیم و انفجار می­کند شعر و ادبیات در کنار جاده. و هر چه مغز است؛ نه! دید ذهن ما از تعارفات و همه جا را رنگ­های مختلف سرخ و سبز، که دیده­یم، می­گیرد. بگیرد! آن هم تر! شاید همان روز بارانی بوده و یا خواب می­بینیم. آن هم رنگه، یا سیاه و سفید. کی خواب را رنگه یا سیاه و سفید می­بیند؟ هیچ کی!؟ من که خوابی نمی­بینم که ببینم خوابم رنگه است یا سیاه و سفید.

به هر حال، نخستین لایه، دستگاه واژگانی است که شاعر از آن برای ایجاد رابطه با هم زبانش استفاده می­کند. حافظ شاعر برتر است و همزبان من است. شاید در همان انفجار مرد مرد چون حافظ هم تر است. باید زبان من همزبانی با حافظ نداشته باشد. شاید! ولی من با بیدل و نیما و شاملو و مهدی و اخوان و فروغ و دروغ و ... همزبانی می­کنم. بی­زبانی می­کنم. نمی­کنم. هر چه تر بود تیر شد. نمی­دانم از انفجار بدم می­آید. باید؟! در من معلوم نیست چیزی، که در من نمی­ماند، کجا می­رود. کی می­داند! همه شاید می­داند جز من که نمی­دانم. تا دانم را باز می­کنم که با دستگاه واژگانی­ام با خودم گپ بزنم، گپم تمام می­شود و نانم از دانم می­ریزد. واژگانم می­ریزد از دهانم. و انگشتانم با شخی گرفتن کمر و گردن­شان من را وادار ساخت که قلمم را بگذارم تا بعد. آمدن!؟